Wat is een situationship en waarom kom je er zo moeilijk uit

Na negen maanden noemt Maya hem nog steeds “de jongen met wie ik aan het daten ben”. Ze zijn vier avonden per week samen. Hij weet wanneer haar zus is uitgerekend. Toen een collega vroeg of ze iets serieus had met iemand, hoorde ze zichzelf zeggen “het is ingewikkeld”. Het irritante was dat het klopte.

Een situationship ontstaat als twee mensen iets opbouwen dat zich gedraagt als een relatie, zonder ooit af te spreken wat het is. Er bestaat wel een afspraak, alleen heeft niemand die ooit hardop voorgelezen. Ze houden zich allebei aan voorwaarden die ze nooit met elkaar hebben vergeleken.

De signalen zijn makkelijk te herkennen, en wie dit woord opzoekt, heeft ze meestal al gezien. Daarna blijft de moeilijkere vraag over. Waarom is het zo lastig om weg te gaan uit iets dat niet eens een naam heeft? Pas in 2024 gingen onderzoekers die vraag serieus stellen, en het antwoord past niet bij de gebruikelijke uitleg.

Wat is een situationship?

Een situationship is een romantische band waarin je regelmatig tijd samen doorbrengt, liefdevol met elkaar omgaat en vaak ook seks hebt, maar zonder afgesproken label en met weinig commitment. Vanbinnen voelt het als een relatie, vanbuiten heeft het geen status. Onderzoekers noemen het romantische liefde waar de commitment uit is gehaald.

Het woord komt uit de datingwereld, niet uit de psychologie, en de wetenschap haakte pas in 2024 aan. Die eerste studie stuitte meteen op iets wat niet klopte. Mensen in een situationship gaven aan ongeveer evenveel affectie, seks en tijd samen te hebben als mensen in een exclusieve relatie, maar ze waren duidelijk minder tevreden en minder toegewijd. Dezelfde ingrediënten, een slechter resultaat.

Het komt ook gewoon veel voor. In een peiling van YouGov onder 1.110 Amerikaanse volwassenen zei 39% er ooit een te hebben gehad. Bij 18- tot 34-jarigen was dat 50%.

Situationship, casual daten of beginnende relatie?

De onderste rij zegt het meest. Casual daten is ook ongedefinieerd, maar dat weten beide partijen. Bij een situationship is het ongedefinieerd en zit minstens één van de twee in stilte te raden.

Friends with benefits hoort op papier in de middelste kolom. De afspraken liggen op tafel en het gevoel blijft bewust klein. Groeit dat gevoel toch, dan ben je in de eerste kolom beland, zonder dat iemand die verandering heeft aangekondigd.

Signalen dat je in een situationship zit

Het duidelijkste signaal is dat je je eigen situatie niet in één zin kunt uitleggen. Vraag iemand in een situationship naar de plannen voor zaterdag, en je krijgt een antwoord met voetnoten.

• De statusvraag heeft een aanloop nodig. “We zijn een beetje, ik bedoel, we zien elkaar sinds maart, maar…”
• Er zijn plannen, maar geen toekomst. Volgende donderdag is zo geregeld. Over maart beginnen voelt raar.
• Je staat niet op de foto's. Vrienden van de ander kennen je naam, maar zouden je op straat niet herkennen.
• Het contact wisselt tussen warm en koud, op een ritme dat niemand heeft afgesproken. Drie dagen lang constant appen, dan een stille periode zonder uitleg. Krimpen de warme periodes tot een berichtje per week of zo, net genoeg om je erbij te houden, dan heet dat meestal breadcrumbing.
• Je gaat ervan uit dat jullie exclusief zijn, maar hebt het er nooit over gehad. Dat blijkt opvallend vaak zo te zijn en krijgt hieronder een eigen alinea.
• Je schaaft aan je berichten voordat je ze verstuurt. Korter, luchtiger, zonder iets wat als druk kan overkomen.
• Het groeit niet en het houdt niet op. Maand elf lijkt sterk op maand drie.

Drie of vier hiervan, maandenlang stabiel, en je hebt het over een vaste constructie. Herken je ze alle zeven al in de tweede week, dan ben je gewoon net aan het daten. Dat is iets anders, en daar is niets mis mee.

Waarom kom je zo moeilijk uit een situationship?

Omdat een deel ervan echt werkt. Het gebruikelijke verhaal gaat over kruimels, een laag zelfbeeld en misplaatste hoop. Maar toen onderzoekers mensen vroegen waarom ze in een situationship bleven, woog voor zowel tevredenheid als commitment één ding het zwaarst, namelijk dat de situationship hun emotionele behoeften vervulde. Niet de hoop dat het ooit meer wordt. Wat er nu al is, ook al is het maar half.

Het vervult een echte behoefte. Van de zeven redenen om te blijven die de studie opleverde, woog deze het zwaarst. Je begrepen voelen. Een avond lang echt bij iemand horen. Hoeveel moeite de ander zichtbaar deed, telde minder mee dan de onderzoekers hadden verwacht. Mensen blijven hangen om hoe de goede weken voelen, veel meer dan om wat de ander concreet doet.

Bijna iedereen gaat uit van exclusiviteit. Eén bevinding moet je eigenlijk twee keer lezen. Deelnemers hadden het keer op keer over iets wat ze als exclusief beschouwden, terwijl het gesprek daarover nooit had plaatsgevonden. Twee mensen, één bed, twee onuitgesproken contracten die niet op elkaar aansluiten. Veel van wat later “aan het lijntje gehouden worden” heet, begint precies hier, lang voordat iemand zich echt misdroeg.

Onzekerheid maakt kleine dingen groot. Uit onderzoek onder stellen die daten blijkt dat alledaagse ergernissen het hardst aankomen in de tussenfase, als twee mensen al iets voor elkaar betekenen, maar nog niet echt dicht bij elkaar staan. Wie daar zit, vindt kleine irritaties ernstiger en bedreigender voor de relatie dan mensen die er nauwelijks in zitten of juist al heel dichtbij staan. Een antwoord dat zes uur op zich laat wachten, is een antwoord dat zes uur op zich laat wachten. Lees je het vanuit die tussenfase, dan is het een bewijsstuk.

Er is niets om uit te maken. Voor een breuk heb je een relatie nodig. Ga je weg, dan is er dus geen woord voor, geen draaiboek en niemand aan wie je het kunt vertellen. En de neiging om te blijven is sterker dan de meeste mensen toegeven. Wie bang is om single te zijn, neemt sneller genoegen met minder in een relatie, en dat geldt ook los van angstige hechting. Een nuttige correctie op het advies dat dit allemaal aan je hechtingsstijl ligt.

Ligt het aan de ander, aan jou of aan wat jullie hebben?

Er kunnen hier drie verschillende dingen onduidelijk zijn, en elk vraagt om een andere oplossing. Communicatieonderzoekers maken onderscheid tussen hoe zeker je bent van je eigen betrokkenheid, hoe zeker je bent van die van de ander, en hoe zeker je bent van wat jullie samen hebben. Bijna elk gesprek over situationships gaat alleen over de middelste.

Naar de eerste vraagt niemand. Mensen bestuderen maandenlang hoe snel de ander terugappt, zonder zich ooit af te vragen of ze deze persoon willen, of vooral willen dat de onzekerheid ophoudt. Dat zijn twee verschillende wensen, en maar één ervan is opgelost als hij ja zegt.

Hechtingspatronen bepalen mee aan welke kant je meestal uitkomt. De een ziet onduidelijkheid als gevaar en komt dichterbij. De ander ervaart nabijheid als druk en doet een stap terug, en zo blijft de afstand ertussen het hele jaar precies even groot. Daar gaat een apart artikel over, hoe je de cyclus tussen een angstige en een vermijdende partner doorbreekt, en de twee helften ervan staan uitgewerkt in hoe een angstige hechtingsstijl vanbinnen voelt en hoe je een vermijdende hechtingsstijl herkent. Het helpt om te weten welke van de vier hechtingsstijlen jij meeneemt, al verklaart een stijl een neiging en is het geen vonnis.

Kan een situationship uitgroeien tot een relatie?

Soms, en zelden door af te wachten. De onderzoekers die het verschijnsel bestuderen, zeggen zonder omwegen dat situationships niet vaak uitgroeien tot een vaste relatie. De vorm zit zijn eigen upgrade bovendien in de weg. Zit je in een situationship, dan vertrouw je de ander doorgaans minder en heb je ook minder het gevoel dat de ander jou vertrouwt, of het nu om appen, bellen of afspreken gaat. Een relatie bouw je op vertrouwen, en deze constructie teert daar ongemerkt op in.

Als er echt iets verandert, zie je drie dingen en niet alleen een gevoel. Het gesprek heeft plaatsgevonden, en niet omdat jij overstuur was. De afspraken veranderen binnen een paar weken, niet “binnenkort”. En andere mensen weten ervan.

Is het niet echt, dan moet één zin maandenlang alles dragen. “Laten we gewoon kijken hoe het loopt” is een zin zonder doel en zonder datum.

Hoe beëindig je een situationship, of geef je het een naam?

Beide routes beginnen met hetzelfde gesprek. Daarom is dat gesprek de moeite waard, ook als je eigenlijk al vrij zeker weet dat je weg wilt. Zeg wat je wilt, stel één vraag en houd dan op.

Drie zinnen zijn genoeg. “Ik heb echt genoten van de afgelopen maanden. Ik wil een relatie, en ik wil die met jou. Ik moet weten of jij dat ook wilt.”

Geen verwijten, geen lijst met bewijzen, geen ultimatum. Wie te veel oefent, maakt van een verzoek een aanklacht, en op een aanklacht volgt een verdediging.

Er zijn dan drie mogelijke antwoorden, en over het derde struikelen de meeste mensen.

Ja. Binnen een paar weken verandert er iets wat je kunt zien. Jullie maken een plan voor april, jullie geven het ook tegenover anderen een naam, zijn telefoon ligt niet meer omgekeerd op tafel. Warmte is niet de test. Aan warmte was nooit gebrek.

Nee. Ook dat is een antwoord, en het kost je nu minder dan in april. Het verdriet daarna is echt en vaak verwarrend, omdat er geen duidelijke gebeurtenis is waarover je rouwt. Negen maanden intimiteit tellen niet minder omdat ze nooit een naam hebben gehad.

“Ik heb tijd nodig.” Tijd is een redelijk verzoek, maar een waardeloos antwoord, want er zit geen einde aan. Spreek dus een einde af. Twee weken, vier weken, een datum die jullie allebei hardop uitspreken. Komt die datum en is het antwoord nog steeds “tijd”, dan was dat al een tijdje het antwoord.

Weet je al dat je eruit wilt, dan is het gesprek korter en eindigt het zonder vraag. “Ik vond het fijn wat we hadden. Ik wil iets anders, dus ik doe een stap terug.” Zeg het één keer, in het echt of in een bericht dat je later zonder ongemak kunt teruglezen, en laat de lijst met redenen weg. Ook iets wat nooit een naam had, verdient een duidelijk einde. En een duidelijk einde is voor jullie allebei makkelijker dan iets wat langzaam doodbloedt.

Wanneer een situationship juist goed past

Niet iedereen in een situationship wacht tot het iets anders wordt. Sociologen interviewden 53 vrouwen tussen 33 en 58 jaar en zagen dat veel van hen bewust voor iets ongedefinieerds kozen. Ze hielden het gezelschap en de intimiteit, maar sloegen het huishoudelijke pakket af dat een traditionele relatie meestal met zich meebrengt. Zwarte vrouwen, vrouwen met een hoger inkomen en vrouwen die zich queer noemen, gebruikten situationships het vaakst op deze manier. Voor hen was het ontbreken van een label juist de bedoeling.

De vorm is dus niet het probleem. Het probleem is een constructie waarin twee mensen zich aan verschillende voorwaarden houden en maar één van hen dat weet.

Twee kanttekeningen nog. Als het niet-weten je slaap, je eetlust of je werk begint te beheersen, neem dat dan serieus. Een gesprek met een psycholoog of therapeut is dan gewone zorg voor jezelf, geen laatste redmiddel. En er is een verschil tussen onduidelijkheid en controle. Iemand die alles vaag houdt zodat je nooit ergens om kunt vragen, die vragen als een aanval behandelt of verdwijnt om jou in het gareel te houden, doet iets heel anders, en daar helpt geduld niet tegen. Voor een deel van dat afstandelijke gedrag bestaat een eigen term, uitgelegd in hoe je een emotioneel onbereikbare partner herkent.

De afspraak bestaat, hoe het ook afloopt. De enige echte keuze is of die afspraak ongelezen blijft.